English

Climate and weather

Climate is the average of weather conditions (temperature, precipitation, wind) in a certain region over a long period of time (months, years or thousands of years). In contrast, weather is measured in hours or days and is ever changing. Weather can be forecast a few days into the future, whereas climate is determined retrospectively from the prevailing weather conditions of a region. The weather must have been measured for several decades for meteorologists to detect true changes in the climate.

Observed trends, theoretical understanding and numerical modelling demonstrates that climate change is increasing the risk of extreme weather events such as heat waves, heavy precipitation, droughts and wildfires. In some regions, increased temperatures have resulted in decreased mean precipitation, although downpours and floods have become more common. In other areas, droughts are becoming more frequent with dry periods lasting longer than before. Commonly, wet areas have become wetter and arid areas have become drier. Heat waves are now more frequent and extreme in most regions of the world while the number of cold days has decreased.

Annual mean temperature in Stykkishólmur 1798-2016. Source: Icelandic Meteorological Office, published in Hannesdóttir and Baldursson, 2017.

 

Iceland lies in the North Atlantic, just south of the Arctic Circle. The country is at the border of two main climate zones, polar and temperate, and the climate can thus be classified as cold-temperate. A warm ocean current from the south, the North Atlantic Current, results in a milder climate than expected considering the latitude of the country. The average annual temperature in lowland areas in Iceland is in the range of 2–5°C. Southerly winds deliver high amounts of precipitation to the south coast and the average annual precipitation in the wettest parts of the lowland is 2000–3000 mm, up to 4000–5000 mm on Vatnajökull (and Mýrdalsjökull). In the rain shadow north of the Vatnajökull ice cap, the precipitation is much less or 400–800 mm per year.

Main ocean surface currents in the North Atlantic. Published in Hannesdóttir and Baldursson, 2017.

 

 Mean annual precipitation in mm (top) and mean July temperatures in °C (bottom) across Iceland. Source: Icelandic Meteorological Office. Published in Baldursson et al., 2018.

 

  • In the lowlands of Iceland, like in other northern regions, more precipitation falls now as rain rather than snow.
  • In Iceland, temperatures in winter have risen notably more than in summer.

 

It is expected that precipitation will increase approximately 2–3% for every 1°C rise in temperature and that there will be fewer days without any precipitation.

References:

https://www.climatecommunication.org/climate/climate-warming/

https://www.climatecommunication.org/climate/global-warming/

http://www.ecy.wa.gov/climatechange/extremeweather_more.htm

http://www.ecy.wa.gov/climatechange/whatis.htm

http://www.ecy.wa.gov/climatechange/FAQ.htm#Q0

Helgi Björnsson. (2015). Af hverju eru jöklar og ís á jörðinni? Spurningar af vísindavefnum um jökla og loftslagsmál. Mál og Menning, Reykjavík.

Vatnajökull National Park (2017). A natural laboratory to study climate change. Brochure.

Íslenska

Loftslag og veðurfar

Loftslag er í raun meðaltal veðurs (hiti, úrkoma, vindur) yfir langan tíma (mánuði, ár eða þúsundir ára) á tilteknu landsvæði. Veður er síbreytilegt þótt hægt sé að spá fyrir um það nokkra daga fram í tímann. Loftslag breytist aftur á móti hægt og mæla þarf veður í marga áratugi til þess að geta sagt til um loftslagsbreytingar.

Mynd 6. Ársmeðalhiti í Stykkishólmi 17982016. Heimild: Gögn frá Veðurstofu Íslands. Endurgerð: Atli Hilmarsson fyrir Hrafnhildur Hannesdóttir og Snorri Baldursson, 2017.

 

Ísland liggur í Norður-Atlantshafi, rétt sunnan við norðurheimskautsbaug. Landið er á mörkum tveggja loftslagsbelta, tempraða beltisins og heimskautasvæðanna og þar ríkir kaldtemprað úthafsloftslag. Hlýr hafstraumur úr suðri, Norður-Atlantshafsstraumurinn veldur því að loftslagið er milt miðað við hnattstöðu landsins. Ársmeðalhiti á láglendi á tímabilinu 1971–2000 var á bilinu 2–5 °C. Suðlægir vindar flytja með sér úrkomu og er meðalársúrkoman því almennt meiri um sunnanvert landið en norðanvert.  Mesta mælda meðalársúrkoma er 4000–5000 mm (að hámarki 7000 mm) ofarlega á Vatnajökli og Mýrdalsjökli, en minnst úrkoma mælist norðan Vatnajökuls eða á bilinu 400 – 800 mm á ári.

Veðurfar á Íslandi, líkt og á öðrum norðlægum svæðum, hefur breyst á þann veg að nú fellur meiri rigning og minni snjór á láglendi en áður. Spár gera ráð fyrir að úrkoma aukist um 2–3% fyrir hverja gráðu sem hlýnar og líklegt er að ákefð úrkomu aukist og að dögum án úrkomu fækki. Hitastig hefur hækkað og meira að vetri (desember til mars) en sumarlagi (júní til september).

Helstu sjávarstraumar í Norður-Atlantshafi. Endurgerð: Atli Hilmarsson fyrir Hrafnhildur Hannesdóttir og Snorri Baldursson, 2017

 

 

 Meðaltals ársúrkoma í mm (efri mynd) og meðalhitastig júlímánaðar í °C (neðri mynd) á Íslandi. Heimild: gögn frá Veðurstofu Íslands.

 

Þær miklu öfgar í veðri vísvegar um heiminn á síðastliðnum árum og áratugum má rekja til loftslagsbreytinga. Öfgarnar birtast meðal annars í hitabylgjum og stormum en áhrifin geta verið margvísleg og mismunandi eftir landsvæðum. Sem dæmi má nefna að jafnvel þó heildarúrkoma hafi dregist saman á tilteknum svæðum hefur hækkað hitastig valdið því að úrhelli er orðið algengara og flóð tíðari. Auk þess eru þurrkar tíðari á mörgum svæðum og þeir vara lengur en áður. Með auknu hitastigi verður uppgufun hraðari sem eykur enn á þurrka. Úrkoma hefur sums staðar aukist þar sem rigningar eru miklar fyrir meðan þurr svæðið upplifa meiri þurrka en áður. Hitabylgjur eru tíðari og öfgafyllri og köldum dögum hefur fækkað.

Heimildir:

https://www.climatecommunication.org/climate/climate-warming/

https://www.climatecommunication.org/climate/global-warming/

http://www.ecy.wa.gov/climatechange/extremeweather_more.htm

http://www.ecy.wa.gov/climatechange/whatis.htm

http://www.ecy.wa.gov/climatechange/FAQ.htm#Q0

Helgi Björnsson. (2015). Af hverju eru jöklar og ís á jörðinni? Spurningar af vísindavefnum um jökla og loftslagsmál. Mál og Menning, Reykjavík.

Vatnajökulsþjóðgarður (2017). Liftandi kennslustofa í loftslagsbreytingum. Fræðslubæklingur.